Ogród piękny i praktyczny2006-08-28
Można mieć ogród piękny, można przyjemny dla ducha i dający satysfakcję, można też praktyczny.
A jeśli chcesz połączyć wyszytkie te cechy wystarczy, że zadbasz by w Twoim kąciku, czy to będzie działka, czy przydomowy ogródek nie zabrakło drzew i krzewów owocowych.
Założenie małego sadu, lub rabaty z krzewami wytwarzającymi jadalne owoce, nie tylko da Ci przyjemność, ale także zapewni zdrowsze i świeże produkty na domowe przetwory, sałatki i napoje.
W zależności od powierzchni ogrodu, oraz warunków jakie w nim panują (nasłonecznienie, rodzaj gleby, wilgotność, różnice temperatur rocznych) do wyboru pozostanie w naszym klimacie całkiem sporo pięknych roślin, które warto wziąć pod uwagę. Ponieważ lista byłaby bardzo długa, a materiału starczyłoby na niejedną książkę postaram się polecić kilkanaście drzew i krzewów wartych, moim zdaniem, uwagi.
Najważniejszym kryterium zawsze jednak będzie sadzenie roślin, których owoce lubisz, tak więc ostateczny wybór należy do Ciebie!
Wyróżnię kilka ważnych czynników, które należy koniecznie wziąć pod uwagę podczas projektowania własnego mini-sadu.
Samopylność
Niektóre drzewa wymagają "towarzystwa" aby mogły dawać owoce, ponieważ są niekompatypibline same ze sobą. Dlatego raczej nie wybieraj ich jeżeli masz maleńki ogród. Nie warto tłoczyć na małej powierchni zbyt wielu roślin, bo ograniczymy imm dostęp światła słonecznego, a poza tym zacienimy i oszpecimy ogród.
Wysokość (dorosłego osobnika)
Sadzimy zawsze małe rośliny, dlatego czasem trudno sobie wyobrazić, że na zaledwie kilka lat ich gałęzie mogą całkowicie zasłonić okna kuchni, albo zacienić rabaty z kwiatami. Wreszcie, mogą przerosnąć nad ogród sąsiadów, a z tego już blisko do niepotrzebnych waśni i problemów prawnych. Dlatego sadząc drzewa musisz mieć na uwadze jego wymiary jako dorosłego drzewa. Właścicielom mniejszych ogrodów pomocne mogą być rośliny szepione na słabo rosnących podkładkach, ale nawet one rozrosną się po latach, chociaż w mniejszym stopniu. Nie podaję tej wartości w tabeli, ponieważ różnić się może ona w dużym stopniu w zależności od podkładki. Dlatego kupując drzewko zawsze pytaj jakie rozmiary będzie miało jako dorosły osobnik.
 Wartość ozdobna roślin
Nie można ukrywać, że ogród ma przede wszystkim cieszyć oko, dlatego postaram się szczególnie wyróżnić rośliny, które prezentują walory nie tylko użytkowe ale i ozdobne.
Czas owocowania i wielkość zbiorów
Wyjątkowo ważne czynniki. Od nich zależy nie tylko, czy będziemy mogli owocami z dumą obdzielić całą rodzinę, ale także jak zaplanować ochronę przed szkodnikami, zbiory oraz składowanie owoców. Warto przy tym wybierać rośliny owocujące dłużej, lub nierównocześnie, aby owocami cieszyć się przez więcej niż 2 tygodnie.
Szkodniki
Wiadomo, że nikt nie lubi czynności związanych z zabezpieczaniem roślin przed chorobami, owadami, grzybami itp. Dlatego dobrze wiedzieć jak wiele pracy i czasu trzeba włożyć, aby zostać nagrodzonym ulubionymi owocami.
Wymagania
Najważniejszy czynnik. Od niego właśnie zależy czy dana roślina będzie mogła rosnąć na Twojej działce, czy też nie, oraz czy da satysfakcjonujące zbiory.
DRZEWA
| Nazwa polska Nazwa łacińska | Odmiana | Samopylność | Wartość ozdobna | Czas owocowania | Wielkość zbiorów | Szkodniki | Wymagania | Dodatkowe informacje |
|---|
| Jabłoń domowa Malus domestica | Antonówka (odmiana stara) | Wymaga zapylaczy, może być zapylaczem | Kwiaty (maj, białe/biało różowe, miododajne, pachnące),
Owoce (duże, ładne, złoto-żółte) | Początek września | 500 kg (z jednego drzewa) | w niewielkim stopniu podatna na mączniaka, parcha, odporna na zarazę ogniową | odm. wytrzymała na mrozy (do -35°C), wymaga stanowiska słonecznego, toleruje pH z zakresu (5.6 - 7.5 /kwaśne do obojętnych/) | Owoce dobre, z lekkim winnym posmakiem. Nadaje się świetnie na przetwory i lekkie wina domowe. Bardzo łatwo i dobrze rozmnaża się z nasion. | | Jonagold (odmiana nowa) | Wymaga zapylaczy (co najmniej 2), sama sterylna (nie zapyla) | Kwiaty (maj, białe, pąki różowe, miododajne, pachnące), Owoce (duże, okrągłe, pomarańczowe z pięknym czerwonym rumieńcem) | Początek października | duża | Odmiana odporna na parch i zarazę ogniową. Mniej odporna na mączniaka. | Owocuje wcześnie, a owoce ma duże, więc czasem konieczna będzie podpora, aby drzewo nie złamało się pod ich ciężarem. Odmiana bardzo wytrzymała na mrozy (do -40°C), wymaga stanowisk słonecznych lub półcienistych, toleruje pH z zakresu (5.1 - 7.5 /bardzo kwaśne do obojętnych/) | Owoce bardzo smaczne, delikatnie kwaskowate, chrupiące, soczyste. Nadają się do spożycia na surowo, do deserów, oraz do gotowania. Można przechowywać w lodówce nawet do 3 miesięcy! | | Wiśnia pospolita Prunus cerasus | Wczesna Ludwika (odmiana stara) | Nie wymaga zapylaczy | Kwiaty (kwiecień/maj, białe, bardzo liczne wiosną), Owoce (Ładne, półprzezroczyste, ciemnoczerwone) | Koniec czerwca | duża | Średnio odporna na drobną plamistość liści odporna na moniliozę | Bardzo wytrzymała na mrozy, tolerancyjna względem odczynu gleby | Owoce smaczne, kwaśne. Wiśnie szczepi się na podkładkach z czereśni lub antypki, ta druga jest polecana na gleby suche i przepuszczalne. | | Lucyna (odmiana nowa) | Nie wymaga zapylaczy | Kwiaty (kwiecień/maj, białe, bardzo liczne wiosną), Owoce (Ładne, bardzo ciemnoczerwone) | Połowa lipca | duża | Podatna na drobną plamistość liści, odporna na pozostałe choroby wiśni. | Średnio podatna na mrozy, tolerancyjna względem odczynu gleby. | Owoce bardzo smaczne, słodkawe. Wiśnie szczepi się na podkładkach z czereśni lub antypki, ta druga jest polecana na gleby suche i przepuszczalne. | | Czereśnia (czyli Wiśnia ptasia) Prunus avium | Rivan | wymaga zapylaczy (Vega, Merton Premier, Burlat) | Kwiaty (kwiecień/maj, białe), Drzewo może rosnąć duże, o ładnym, "pomnikowym" pokroju | przełom maja i czerwca | odmiana plenna | odmiana odporna na choroby | wymaga głębokiego podłoża, gdyż ma duży system korzeniowy. Odczyn gleby kwaśny, lub obojętny. Podłoże zasobne w składniki mineralne. | Nalepsze w ogrodach są nowe podkładki P-HLA i Gisela 5 - szczepione na nich czereśnie rosną mniejsze, wolniej i wcześniej owocują. | | Śliwa domowa Prunus domestica | Promis (Klon węgierki zwykłej, odmiana późna) | Nie wymaga zapylaczy | Kwiaty (kwiecień/maj, białe, miododajne, wczesne), Ładny pokrój. | koniec września | odmiana plenna, owocuje regularnie | słabo podatna na szarkę | Wytrzymała na mrozy, wymaga wilgotnego podłoża o odczynie obojętnym. | Owocuje 2-4 lata po posadzeniu, daje owoce średniej wielkości, ale bardzo smaczne, z łatwo oddzielającą się pestką. Nadaje się do jedzenia na surowo, na przetwory i na susz. | | Herman (Klon węgierki zwykłej, odmiana wczesna) | koniec lipca | odmiana średnio odporna na choroby | | Grusza pospolita Pyrus communis | Faworytka (odm. wczesna, tzw. Klapsa) | samopylna | Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (bardzo ładne, kształtne, żółto-zielone z rozległym czerwonym rumieńcem), ładny pokrój. | koniec sierpnia | owocuje dość obfienie, regularnie | średnio odporna na parcha | wymaga głębokiego podłoża o odczynie lekko kwaśnym. Stanowisko słoneczne, lub półcieniste. | nadaje się do spożycia na surowo i na przetwory. | | Konferecja (odm. średnio wczesna) | Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (żółto-złote, wydłużone, w dużej liczbie), ładny pokrój. | koniec września | owocuje bardzo obficie, regularnie | odporna na parcha | odmiana deserowa | | Komisówka (odm. późna) | Kwiaty (w maju, białe, miododajne, wczesne), Owoce (zielony, kształtny, pokryty pomarańczowym rumieńcem), ładny pokrój. | połowa października | Owocuje umiarkowanie, regularnie | średnio odporna na choroby, średnio odporna na mróz. | jedna z najsmacniejszych odmian deserowych. | | Orzech włoski Juglans regia | Resovia | nie wymaga zapylaczy | Drzewo o pieknym pokroju i liściach. Kwiaty mniej atrakcyjne, ale również ciekawe. | połowa września | plony obfite | szkodniki nie stanowią wiekszych problemów | wymaga gleb żyznych, ciepłych, przepuszczalnych, wilgotnych, ale dobrze zdrenowanych, bogatych w próchnicę i wapń. Wymaga pH z zakresu 6.8 - 7.2. Lubi stanowiska nasłonecznione, może przemarznąć, jeżeli temperatury zimowe spadną na dłużej poniżej 25°C. | Jest to bezwzględnie najbardziej długowieczne drzewo owocowe, nie szczepione może owocować nawet 500 lat (szczepione blisko 2 wieki)! UWAGA! Orzech włoski nie wpływa źle na inne drzewa w sadzie! Orzechy zaczynają owocować późno, bo 4-6 lat po zasadzeniu, ta odmiana owocuje wcześniej. Owoce ma smaczne, nadające się do spożycia na surowo i do wypieków, deserów itp. | | Rokitnik zwyczajny Hippophaë rhamnoides | Leikora w ofercie pinus | roślina dwupienna, dla owoców konieczne posadzenie egzemplarza męskiego i żeńskiego (jeden egz. męski może zapylić 8 żeńskich). | Bardzo ładny pokrój (drzewo osiąga maks. 6m wysokości), interesujące liście i wyjątkowej urody owoce. | dojrzewają we wrześniu, utrzymują się przez całą zimę. | duże | odporny na szkodniki | wymaga gleb przepuszczalnych, niewrażliwe na pH, lubi stanowiska nasłonecznione. Dość odporne na niskie temperatury. | Owoce zbyt kwaśne do jedzenia na surowo, ale dzieci je lubią ;) Doskonałe na przetwory i soki. |
KRZEWY
| Nazwa polska Nazwa łacińska | Odmiana | Samopylność | Wartość ozdobna | Czas owocowania | Wielkość zbiorów | Szkodniki | Wymagania | Dodatkowe informacje |
|---|
| Aktinidia pstrolistna Actinidia kolomikta | Dr Szymanowski
w ofercie pinus oraz e-ogrody | nie wymaga zapylacza | Kwiaty (maj, liczne, białe, pachnące), Liście (przebarwiające się na biało-różowo), Pnącze. | przełom sierpnia i września | średnia lub duża | może chorować na choroby grzybowe, bakteryjne lub zostać zaatakowana przez owady. | wymaga żyznych gleb i nasłonecznionego stanowiska. roślina wytrzymuje mrozy do -40°C | Przez pokrewieństwo z kiwi (Actinidia deliciosa), często aktinidie nazywa się potocznie "polskim kiwi" | | Agrest pospolity (Porzeczka agrest) Ribes grossularia | Hinnonmaki Rot (czerwone owoce) | nie wymaga zapylaczy, ale jeżeli zostanie zapylony obcym pyłkiem będzie lepiej owocował, dlatego poleca się zasadzenie minimum dwóch krzaczków. | Roślina o małej wartości ozdobnej, szczepiona na podkładkach w formie piennej wygląda jak małe drzewko i jest nie tylko wygodniejsza w uprawie, ale i zyskuje na urodzie. | początek lipca | duża | duża naturalna odporność na mączniaka amerykańskiego | wymaga średio wilgotnej, dobrze zdrenowanej gleby, stanowiska słonecznego (preferowane) lub półcienistego, ochrony przed zimowymi wiatrami. Odm. odporna na mróz. Wymaga także regularnego przycinania pędów w celu zwiększenia owocowania. | Ciekawą krzyżówką agrestu i porzeczki, ostatnio dostepną w szkółkach jest porzeczkoagrest. | | Invicta (żółte owoce) | koniec lipca | | Porzeczka czarna Ribes nigrum | Titania | patrz agrest | Piękne równocześnie dojrzewające długie grona czarnych jagód są największym walorem tej porzeczki. | lipiec-sierpień | Owocuje obficie i regularnie | wysoka odporność na mączniaka amerykańskiego i mróz, niska na opadzinę liści, rdzę wejmutkowo-porzeczkową. | wymaga gleb żyznych, próchnicznych, wilgotnych, bogatych w związki mineralne, o pH lekko kwaśnym (6.2-6.7) | Porzeczki wymagają dość intensywnego cięcia. Poniżej proponuje literaturę na ten temat. Wszystkie prezentowane odmiany nadają się na przetwory i do spożycia na surowo. Wszystkie mają wysoką zawartość cukrów. | | Porzeczka czerwona Ribes rubrum | Detvan | Piękne bardzo długie grona czerwonych owoców. | początek lipca | odmiany bardzo plenne, ze względu na duży ciężar owoców, mogą wymagać podparcia pędów. | duża odporność na mróz i na choroby grzybowe | wymaga warunków podobnych jak czarna porzeczka, ale gleby mogą być troszkę uboższe. | | Porzeczka biała Ribes niveum | Bianka/Blanca | Grona przezroczystych owoców, średniej długości, ale umieszczone blisko siebie zwieszają się malowniczo w krzewów. | przełom lipca i sierpnia | bardzo odporna na mróz | | Bez czarny Sambucus nigra | "dziki" - łatwo rozmnaża się z zrzezów można więc przesadzić sobie gałązkę do ogrodu ;) | częściowo samopylny, obecność zapylaczy zwiększa plenność. | Ładny drzewiasty pokrój, piękne białe, mocno pachnące kwiaty i atrakcyjne owoce. | sierpień-wrzesień | Zazwyczaj plenne, ale mogą wymagać cięcia, lub zapyleń krzyżowych w celu zwiększenia plenności. | Zagrażaja mu głównie gryzonie, mszyce bzowe, przędziorki oraz grzyby z rodziny Botrytis. | odporny na mróz (do -40°C), ma niewielkie wymagania glebowe, ale lubi stanowiska słoneczne ale uda się też w półcieniu, na wilgotnych, ale nie podmokłych glebach, niewrażliwy na pH. | Zarówno kwiaty jak i owoce są cennym składnikiem spożywczym. Z kwiatów robi się orzeźwiający napój, natomiast owoce zawierają bardzo dużo wit. C i świetnie nadają sie na przetwory. | | Borówka wysoka Vaccinium corymbosum | Bluecrop | wymaga zapylenia krzyżowego | Ładne krzewy (nawet do 2m), z atrakcyjnymi, dużymi jasnoniebieskimi owocami. | początek sierpnia | odm. bardzo plenna | praktycznie całkowicie odporna na choroby i szkodniki, charakteryzuje się również wysoką odpornością na mróz. | wrażliwa na przesuszenie (podlewać należy deszczówką, albo odstaną wodą z kranu), wymaga kwaśnego podłoża | Odpowiednie zestawienie odmian borówki wysokiej może zapewnic owoce nawet przez dwa miesiące (lipiec-sierpień) | | Jeżyna bezkolcowa | Thornfree | samopylna | Jeżyna ta tworzy kobierce z długich pędów, podczas owocowania dodatkowo uroku dodają jej owoce. | początek sierpnia (przez 3 tyg.) | odmiana plenna | bywa porażana przez szarą pleśń i roztocza, ale generalnie odmiana odporna na choroby, natomiast wrażliwa na mróz, wymaga okrywania na zimę. | lubi stanowiska słoneczne. tolerancja pH: gleby od lekko kwaśnych do lekko zasadowych. | Wartościowe i smaczne owoce nadają się do spożycia na surowo i do przetworów, nalewek. | | Malina czerwona Rubus ideaus | Polana | nie wymaga zapylaczy | Bardzo ładny pokrój, piękne, duże owoce. | od końca sierpnia do pierwszych przymrozków (listopad) | odmiana bardzo plenna | odporna na kwieciaka i kistnika. | wymaga gleb żyznych, przewiewnych, słabo kwaśnych (pH: 5.5-6.6), nasłonecznionego stanowiska, przycinania na wiosnę i kopczykowania jesienią. | Bardzo smaczne owoce nadają się do różnorakich zastosowań. | | Pigwowiec okazały Chaenomeles x superba | Crimson and Gold | nie wymaga zapylaczy | Kwiaty (duże, szmaragdowe z żółtymi pręcikami - stąd nazwa odmiany), Owoce (żółte, okrągłe, ok. 5cm średnicy), Pokrój (niski, ciernisty, gęsty krzew o bardzo ciemnej korze) | sierpień-wrzesień | średnia plenność (odmiana hodowana głównie dla kwiatów) | odporne na szkodniki i choroby | Wymaga żyznych podłoży i wystawy słonecznej. Toleruje podłoża suche i lekko wilgotne. | Na surowo owoce pigwowca są bardzo kwaśne i twarde, ale miękną po przmrożeniu, nadają się także doskonale na przetwory, jako dodatek do herbaty (są bardzo aromatyczne) i na nalewki. | | Suchodrzew jadalny (Jagoda kamczacka) Lonicera coerulea var. kamtschatica | Dlinnopłodna | wymaga zapylania krzyżowego innej odmiany | Kwiaty (w kwietniu, obfite, żółte), Owoce (efektowne duże ciemnoniebieskie wydłużone jagody), ładny pokrój i ulistnienie | koniec maja | odmiana płodna, owoce bardzo duże (do 1.3g) | odporna na szkodniki i choroby | wymaga słonecznych stanowisk, gleb średniozwięzłe, żyzne, o słabo kwaśnym odczynie. Odporna na mrozy do -45°C. | Przycina się dopiero po 5-6 latach od posadzenia. Owoce słodko-kwaśne, soczyste, bogate w wartościowe składniki. |
Inne godne polecenia rośliny to: Aronia, Dereń jadalny, Świdośliwa, Cytryniec chiński, Borówka brusznica, Żurawina wielkoowocowa, Róża pomarszczona.
Jeżeli masz na swoim koncie ciekawe opracowanie (nawet jeśli to wypracowanie szkolne) na temat drzew, pochwal się nim, może je opublikujemy!
|
