Drzewa i Krzewy

Baza Wiedzy => Opisy drzew i krzewów => Dąb szypułkowy (Quercus robur L.)

Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany (za pozwoleniem Kurta Stübersa - http://www.biolib.de/)
Opis ogólny
Dąb szypułkowy jest potężnym, długożyjącym drzewem, osiągającym wysokość od 20 do 30 (50)m. Należy do rodziny bukowatych Fagaceae i obok dębu bezszypułkowego jest najpospolitszym przedstawicielem rodzaju w naszym kraju. Jego potężny pień osiąga średnicę do 3 m i jest pokryty grubą, spękaną korą. We wczesnych kulturach, w tym słowiańskiej, dęby były symbolem siły i męstwa. Składano pod nimi ofiary bóstwom, zawierano śluby, czy chowano zmarłych. Wierzono, iż stanowią połączenie świata boskiego i ziemskiego.

Kwiaty
Zielono-żółte kwiaty dębu są rozdzielnopłciowe. Zebrane na długich szypułach tworzą kotkowate kwiatostany. Kwiaty męskie są większe i liczniejsze, natomiast żeńskie – drobniejsze i mniej liczne. Brak rozwiniętego barwnego okwiatu jest pochodną ich wiatropylności. Kwiaty rozwijają się późną wiosną.
 
Owoce
Owoce dębu (żołędzie) wyrastają na końcach długich (5-12 cm) szypuł. Osiągają długość od 1,5 do 2 cm. Za młodu są zielone, a w miarę dojrzewania nabierają brązowej barwy. Cechą charakterystyczną u tego gatunku jest obecność prążków na owocach. W części owocu bliższej szypule rozwija się kupula, czyli zdrewniały, miseczkowaty twór powstały z połączenia liści przykwiatowych.
 
Liście
Liście dębu szypułkowego mają kształt odwrotniejajowaty. Osiągają długość do 14 cm i szerokość około 8 cm. Posiadają krótki ogonek oraz sercowatą lub uszkowatą nasadę. Brzeg blaszki liściowej jest klapowany. Charakterystyczną cechą liści jest unerwienie. Nerwy boczne dochodzą zarówno do wierzchołków klap, jak i do wcięć pomiędzy klapami. Liście są skórzaste, zielone.

Pokrój
Typowy dla tego gatunku pokrój korony cechuje się dość krótkim, grubym pniem oraz mocnymi, szeroko rozpostartymi konarami. Dolne konary wyrastają dość nisko nad ziemią, przez co korona jest mniej symetryczna od korony dębu bezszypułkowego i sprawia wrażenie mniej nieregularnej.
 
Wymagania
Dąb szypułkowy jest drzewem o dużych wymaganiach glebowych. Preferuje gleby żyzne i świeże. Drzewo to wymaga dużego nasłonecznienia. Rośnie zarówno na obszarach o klimacie kontynentalnym, jak i oceanicznym. Spotykany jest na terenie całego kraju.
 
Rozmnażanie
Drzewo rozmnaża się najłatwiej poprzez wysiew owoców. Żołędzie kiełkują szybko. W okresie zimowym przechodzą stratyfikacje. Odmiany dębu rozmnaża się także w wyniku szczepienia.

Zastosowania

Drewno dębu szypułkowego jest cenione ze względu na wytrzymałość, twardość i ciężar. Używane m.in. w przemyśle meblarskim i budownictwie. Po długotrwałym namoczeniu w wodzie drewno czernieje i nabiera jeszcze większej twardości (tzw. czarny dąb). Kora dzięki dużej zawartości garbników znalazła zastosowanie w garbarstwie i przemyśle farmaceutycznym. Żołędzie zawierające dużo węglowodanów (zwłaszcza skrobi) i tłuszczy są pokarmem wielu zwierząt. W dawnych czasach z owoców dębu wytwarzano mąkę, paszę dla świń oraz substytut kawy. Liści dębowych używano do wypieku chleba.
 
Bibliografia:
Kremer, B. T., & Nuhle, H. 1995. Leksykon przyrodniczy. Drzewa. GeoCenter Int. Warszawa. s. 26;
Seneta, W. 1987. Dendrologia cz. 1. PWN. Warszawa. ss. 181-185
Jaworski, A. 2011. Hodowla lasu. Tom 3. Charakterystyka hodowlana drzew i krzewów leśnych. Warszawa, PWRiL, ss. 106-113


Przemysław Kołodziej