Drzewa i Krzewy / z Toba od 2000 roku
Zaloguj się lub zarejestruj.

Zaloguj się podając nazwę użytkownika, hasło i długość sesji
Maj 30, 2017
REKLAMA
Felietony

Siew drzew i krzewów [rozmnażanie generatywne]

Luty 15, 2007
Public domain image
Wydawałoby się – cóż prostszego – zebrać nasiona, wysiać i za pewien czas mamy piękne, dorodne rośliny. W rzeczywistości sprawa nie jest taka prosta – na skuteczność naszych działań ma wpływ bardzo wiele różnorodnych czynników.

Ponieważ wiele osób jest zainteresowanych tą tematyką, postarałem się zebrać tutaj istotne wiadomości, które pomogą osiągnąć sukces w uprawie amatorskiej, która różni się od spotykanej w szkółkach w zasadzie skalą przedsięwzięcia. Inna sprawa, że wielu gatunków nie rozmnaża się w warunkach przemysłowych generatywnie, gdyż jest to metoda czasochłonna – uzyskanie materiału handlowego trwa zazwyczaj wiele lat, poza tym uzyskany materiał jest niejednorodny, dlatego w produkcji szkółkarskiej stosuje się zwykle inne metody rozmnażania.
Szczególnie ważne w rozmnażaniu drzew i krzewów są następujące elementy:

  • termin zbioru nasion,
  • jakość i żywotność nasion,
  • zabiegi przedsiewne,
  • termin wysiewu,
  • podłoże do wysiewu,
  • głębokość siewu,
  • zabiegi po wysiewie.

1. Termin zbioru nasion

Termin dojrzewania nasion jest dla poszczególnych gatunków z grubsza stały, ale w pewnym stopniu zależny od pogody panującej w danym roku, lokalizacji [np. szybszy w Wielkopolsce, czy na Mazowszu niż na krańcach północno-wschodnich kraju, czy w górach]. Niekiedy wskazany jest zbiór nasion nie w pełni dojrzałych, co skraca okres spoczynku i przyspiesza kiełkowanie.

2. Jakość i żywotność nasion

Nasiona zebrane w bieżącym roku będą kiełkowały w większym stopniu niż nasiona stare, nieznanego pochodzenia. Nawet nasiona zakupione za pośrednictwem wyspecjalizowanych firm ["Florpak", "Dendrona"] nie zawsze gwarantują odpowiednie efekty – zwłaszcza, że często otrzymujemy je zbyt późno aby zdążyć przygotować je do wysiewu wiosennego.
Różne gatunki drzew i krzewów obradzają w nasiona w zróżnicowanych odstępach czasu – niektóre co roku, inne co 2-3 lata, a nawet co 5-10 lat. Dla większości gatunków odstęp ten jest w miarę stały, ale jego mechanizm nie został do końca poznany. Zjawisko to ogranicza możliwości wysiewu w latach nieurodzaju, ze względu na niedostateczną ilość nasion.
Żywotność nasion też jest zróżnicowana – niektóre zamierają już po paru tygodniach i należy je wysiewać natychmiast po dojrzeniu [np. klon srebrzysty – Acer saccharinum], inne mogą być przechowywane latami, bez zbytniego obniżenia siły kiełkowania [ np. brzozy – Betula, robinia – Robinia pseudoacacia]. Część gatunków, zwłaszcza tych, których nasiona są stosunkowo duże i mięsiste, wymaga utrzymania odpowiedniej wilgotności, gdyż zbytnie jej obniżenie zniszczy zarodek [np. dęby – Quercus, kasztanowce – Aesculus].
Liczne gatunki "egzotów" spotykane u nas wytwarzają nasiona, które są płone i tylko niekiedy, w szczególnie korzystnych warunkach [co kilka – kilkanaście lat] produkują w pełni dojrzałe nasiona. Część gatunków dwupiennych [czyli takich, które posiadają egzemplarze męskie i żeńskie] wytwarza owoce i nasiona na osobnikach żeńskich, nawet mimo braku w sąsiedztwie osobników męskich. Niezapłodnione nasiona są bezużyteczne.
Świeże nasiona łatwo sprawdzić – dokonując próby krojenia [sprawdzamy czy zawiera zarodek, zwykle koloru zielonego, lub białawo-zielonego], albo dla tych, które są cięższe od wody [ok. 90% świeżych nasion], wsypując je do naczynia z wodą. Nasiona, które utoną są dobre, a te pływające na powierzchni – nie. Próba ta w przypadku nasion mocno przesuszonych i lżejszych od wody nie jest skuteczna.

3. Zabiegi przedsiewne

Nasiona dostępne na rynku są zwykle sprzedawane w postaci gotowych do wysiewu, choć trafiają się wyjątki, np. suszone owoce. W takich przypadkach, oraz przy własnoręcznym zbiorze należy nasiona wydobyć z owoców – zwykle macerując w wodzie przez czas niezbędny do ich rozmiękczenia, ewentualnie usunąć osłonki okrywające nasiona, a następnie podsuszyć w temperaturze pokojowej.
Część dojrzałych, zdrowych nasion, mimo zapewnienia optymalnych warunków do wysiewu, nie wschodzi. Powodem jest stan spoczynku, jakiemu podlega większość nasion. Przyczyn spoczynku jest kilka:

  • spowodowane przez owoc lub łupinę nasienia:
    • twarda, nieprzepuszczalna dla wody i powietrza łupina,
    • zawartość substancji hamujących kiełkowanie w owocu lub łupinie,
  • spowodowane przez zalążek:
    • zalążek szczątkowy, lub nie w pełni rozwinięty,
    • zalążek, epikotyl lub bielmo w spoczynku hormonalnym.
Szczególnie trudno kiełkują nasiona, u których występują dwie lub więcej z powyższych przyczyn. Odpowiednie zabiegi – skaryfikacja [obniżenie twardości łupiny mechanicznie lub przez trawienie stężonym kwasem siarkowym, traktowanie wrzątkiem] i stratyfikacja ciepła i/lub zimna [przechowywanie nasion przemieszanych z wilgotnym piaskiem lub miałem torfowym w odpowiedniej temperaturze] pozwalają przełamać stan spoczynku i pobudzić nasiona do kiełkowania. Dawniej stratyfikacja polegała na naprzemiennym układaniu warstw nasion i utrzymującego wilgoć podłoża, zazwyczaj piasku. Powoduje to podkiełkowanie nasion, poprzez imitowanie warunków występujących w środowisku naturalnym.
Część nasion w ogóle nie przechodzi okresu spoczynku – można przechowywać je na sucho, wysiać wiosną i uzyskać zadowalające efekty. Tym niemniej, nawet w takim przypadku, 24-godzinne moczenie nasion w wodzie lub krótkotrwała stratyfikacja zimna przyspiesza i wyrównuje kiełkowanie poszczególnych siewek.
Potraktowanie nasion zaprawa nasienną zwiększa ich odporność na choroby powodowane przez grzyby, na które wiele siewek [zwłaszcza iglaków] jest bardzo podatnych.

4. Termin wysiewu

Najlepszym terminem wysiewu jest wiosna – zwłaszcza w przypadku nasion uprzednio przygotowywanych [stratyfikacja]. Niektóre gatunki można również wysiewać na jesieni, jeszcze inne wymagają siewu bezpośrednio po zbiorze. Siewki licznych gatunków są bardzo wrażliwe na działanie mrozu, dlatego wiosną lepiej wysiewać je nieco później, co pozwoli uniknąć przemarznięcia siewek. Innym rozwiązaniem jest wysiew pod szkłem, lub w chłodnej szklarni.
Informacje o terminie siewu, porze dojrzewania nasion, zalecanych zabiegach przedsiewnych itp. zawiera dołączona tabela.
ściągnij plik »

5. Podłoże do wysiewu

Typowymi podłożami do siewu drzew są piasek (lub drobny żwir), torf wysoki, ziemia inspektowa, wrzosowa, perlit. Najczęściej stosuje się podane komponenty wymieszane ze sobą w różnych proporcjach, np. piasek z torfem w stosunku 1:1 lub 2:1, piasek z ziemią inspektową i torfem 1:1:1, piasek z torfem i perlitem 1:1:1. W praktyce najchętniej stosowane są różne mieszanki zawierające torf wysoki. Torf zapewnia odpowiednią wilgotność, natomiast piasek służy lepszemu przewietrzaniu i zapewnia odpływ nadmiaru wody.
Podłoże do wysiewu powinno być kwaśne – większość gatunków liściastych, oraz wszystkie iglaki najlepiej rozwijają się przy odczynie słabo kwaśnym [wartość pH 5,5-6,5]. Tylko nieliczne gatunki liściaste preferują odczyn obojętny, czy zasadowy – pH 7,0 do 8,0 [Rhus, Sophora, Syringa, Rosa]. Prawie wszystkie gatunki wrzosowatych – Ericaceae [m.in. Rhododendron]wymagają podłoża kwaśnego, o pH w granicach 3,5-5,0.
Przed wysiewem podłoże należy podlać, aby było wilgotne [o ile jest przeschnięte]. Wysiane nasiona najlepiej przykryć piaskiem lub żwirkiem o granulacji 1-3 mm, co zapobiega wzrostowi mchów i zaskorupianiu się powierzchni podłoża przy zraszaniu.
Przy niewielkich ilościach nasion można używać do wysiewu pojemników z tworzyw sztucznych lub skrzyneczek drewnianych. Wskazana jest dezynfekcja zarówno pojemników, jak i podłoża.

6. Głębokość siewu

Głębokość siewu zależy od wielkości i właściwości nasion. Z reguły stosuje się zasadę, że warstwa przykrywająca powinna być dwukrotnie większa niż średnica nasienia. Przy wysiewie jesiennym nasiona wysiewane jesienią przykrywa się głębszą warstwą gleby niż wiosną. Należy zwrócić uwagę na dokładne wyrównanie powierzchni, gdyż w przeciwnym razie nasiona będą nierównomiernie wschodziły. W przypadku nasion bardzo drobnych [Callistemon, Paulownia, Rhododendron] nasiona wysiewa się na powierzchni gruntu, co najwyżej "przyprószając" je minimalną warstwą piasku. W celu uniknięcia zbytniego wysuszenia podłoża nasiona takie wysiewa się pod szkłem.
Zalecaną głębokość siewu dla wybranych gatunków przedstawia poniższa tabela.

Rodzaj/GatunekGłęb. siewu
Drzewa i krzewy liściaste
Morwa-Morus, Olsza-Alnus0,5 cm
Bez-Sambucus, Irga pozioma-Cotoneaster horizontalis, Jarząb zwyczajny-Sorbus aucuparia, Lilak zwyczajny-Syringa vulgaris, Ognik szkarłatny-Pyracantha coccinea, Perukowiec podolski-Cotinus coggygria, Rokitnik zwyczajny-Hippophae rhamnoides, Świdośliwa kanadyjska-Amelancher canadensis0,5-1 cm
Berberys-Berberis, Grab-Carpinus, Grusza-Pyrus, Irga błyszcząca-Cotoneaster lucidus, Jesion wyniosły-Fraxinus excelsior, Kalina-Viburnum, Klon czerwony-Acer rubra, Kruszyna, Szakłak-Rhamnus, Lipa drobnolistna-Tilia cordata, Róża dzika-Rosa canina1-2 cm
Buk-Fagus, Czeremcha-Prunus padus, Dereń jadalny-Cornus mas, Głóg-Crataegus, Jawor-Acer pseudoplatanus, Klon zwyczajny-Acer platanoides, Lipa szerokolistna-Tilia platyphyllos, Oliwnik wąskolistny-Eleagnus angustifolia, Robinia zwyczajna-Robinia pseudoacacia, Świdwa-Cornus sanguinea, Tarnina-Prunus spinosa, Trzmielina europejska-Euonymus eurpaeus, Wiśnia ptasia-Prunus avium2-3 cm
Ałycza-Prunus cerasifera, Dąb biały-Quercus alba, Dąb błotny-Quercus palustris, Dąb szkarłatny-Quercus coccinea, Leszczyna-Corylus3-4 cm
Dąb czerwony-Quercus rubra, Dąb kaukaski-Quercus macranthera, Dąb szypułkowy-Quercus robur, Kasztanowiec zwyczajny-Aesculus hippocastanum, Orzech czarny-Juglans nigra, Orzesznik-Carya4-5cm
Drzewa i krzewy iglaste
Żywotnik-Thuja0-0,2 cm
Modrzew-Larix0,5 cm
Daglezja-Pseudotsuga0,7 cm
Sosny drobnonasienne-Pinus, Świerk-Picea0,8-1 cm
Wejmutka-Pinus strobus0,8-1,5 cm
Jodła-Abies1,5 cm

7. Zabiegi po wysiewie

Pielęgnowanie siewek polega na podlewaniu, cieniowaniu, spulchnianiu powierzchni gleby, ochronie przed przymrozkami oraz chorobami, przy zbyt gęstych wschodach – pikowaniu.
Podlewanie lub zraszanie siewek należy stosować z umiarem, gdyż zbytnia wilgotność gleby powoduje rozwój grzybów, będących przyczyną zamierania młodych roślinek [grzyby z rodzajów Botrytis, Fusarium i Pythium]. W pierwszych tygodniach siewki należy spryskiwać fungicydami przeciw chorobom zgorzelowym przez nie wywoływanym. Najlepiej stosować naprzemiennie kilka środków z częstotliwością 7-10-dniową [Kaptan, Miedzian, Benomyl]. Cieniowanie stosuje się w celu uniknięcia przegrzania siewek – silne nagrzanie powierzchni gleby powoduje uszkodzenia szyjek korzeniowych u styku z powierzchnią ziemi. Pikowanie można przeprowadzać przy pochmurnej pogodzie, po uprzednim podlaniu – pikować najlepiej rośliny mające jeszcze liścienie, które nie wykształciły korzeni bocznych.

Osoby zainteresowane w większej mierze poruszonym tematem zachęcam do sięgnięcia po specjalistyczną literaturę, znacznie poszerzającą zawarte tu informacje.
Literatura:

1.   Hrynkiewicz-Sudnik J., Sękowski B., Wilczkiewicz M., Rozmnażanie drzew i krzewów lisciastych, PWN, Warszawa, 2000,
2.   Hrynkiewicz-Sudnik J., Sękowski B., Wilczkiewicz M., Rozmnażanie drzew i krzewów nagozalążkowych, PWN, Warszawa, 1999,
3.   Bärtels Andreas, Rozmnażanie drzew i krzewów ozdobnych, PWRiL, Warszawa, 1982,
4.   Mac Carthaigh D., Spethman W. [red.], Krüssmanns Gehölzvermehrung, Parey Buchverlag, Berlin, 2000,
5.   Landis T. [red.], Seedling Propagation (Container Tree Nursery Manual, vol. 6), US Department of Agriculture, Agriculture Handbook No 674, US Government Printing Office, Washington, 1999,
6.   Woody Plant Seed Manual. Prepared by the Forest Service USA. Department of Agriculture - Miscellaneous Publications No 654, US Government Printing Office, Washington, 1948,
7.   Vozzo J.A. [red.], Tropical Tree Seed Manual, US Department of Agriculture, Forest Service, 2002.


opr. Adam Łapott
KOMENTARZE
REKLAMA
REKLAMA
Sponsor Grasscent Ltd.
Maj Pylenie: Na początku miesiąca kończą pylenie topole i klony, a zaczyna i szybko przechodzi do maksimum dąb i sosna, w połowie maja kończy pylić brzoza, pod koniec miesiąca kończy dąb i wierzby.

Nie zapomnij: Maj to ostatni miesiąc na założenie ogródka ziołowego. Zaczynają też dawać się we znaki chwasty, więc konieczne jest już teraz częste pielenie, zarezerwuj sobie na nie czas. Nadszedł czas na wysadzenie pomidorów i ogórków i zbiór pierwszych plonów spod folii. Dziś Imieniny: Feliks, Ferdynand, Jan
Znak Zodiaku: Bliźnięta
Kalendarz »
REKLAMA

Najlepsze firmy ogrodnicze
 

Bezpieczne płatności

payu
mastercard i visa
Real Time Web Analytics